Bibliografia

1. Boy – Żeleński T., O Mickiewiczu, Czytelnik, Kraków 1949

2. Jastrun M., Mickiewicz, PIW, Warszawa 1963

3. Kępiński Z., Mickiewicz hermetyczny, PIW, Warszawa 1980

4. Problemy polskiego romantyzmu, pod red. M. Żmigrodzkiej, Ossolineum, Wrocław 1974

5. Przyboś J., Czytając Mickiewicza, PIW, Warszawa 1956

6. Słownik terminów literackich, pod red. J. Sławińskiego, Ossolineum, Wrocław 1998

7. Weintraub W., Poeta i prorok. Rzecz o profetyzmie Mickiewicza, PIW, Warszawa 1982

8. Witkowska A., Mickiewicz Słowo i czyn, PWN, Warszawa 1975

9. Zielińska M., ... więcej

* * *

Geneza i okoliczności powstania „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza

Po zrywie narodowym, jakim było powstanie listopadowe i sromotnej klęsce Polaków, cały naród odczuł większe represje ze strony zaborców. Likwidacji uległa polska armia, ograniczona została autonomia Królestwa Polskiego. Uczestników powstania objęły kary i prześladowania, wywożono ich na Sybir i odbierano mienie. Zaborca aktywnie walczył z polskością i wszelkimi jej przejawami.

Mickiewicz, przebywający na obczyźnie, boleśnie przeżywał narodową klęskę. Pierwsze słowa Pana Tadeusza są dowodem tęsknoty autora za ojczyzną. Utwór jest swoistym wyrazem miłości do kraju, nostalg... więcej

* * *

Plan wydarzeń „Pana Tadeusza”

Księga I: Gospodarstwo

1. Inwokacja.
2. Powrót Tadeusza ze szkół do Soplicowa.
3. Pierwsze spotkanie z tajemniczą mieszkanką pokoju Tadeusza.
4. Powitanie Sędziego.
5. Uczta na zamku.
6. Przemowy Sędziego o grzeczności wobec dam i Podkomorzego o dobrym wychowaniu.
7. Początek sporu o charty Rejenta i Asesora.
8. Spóźnione wejście Telimeny.
9. Tadeusz omyłkowo bierze Telimenę za dziewczynę, którą widział wcześniej.
10. Zapowiedź polowania na zająca, które ma rozstrzygnąć spór o psy.
11. Koniec uczty.

Księga II: Zamek

12. Wyjazd na polowanie.
13. Opowieść Gerwazego o histori... więcej

* * *

Prawda historyczna a fikcja literacka w „Panu Tadeuszu”

Adam Mickiewicz traktuje historię inspiracyjnie i wybiórczo, dostosowując ją do potrzeb fabuły. Stanowi ona jedynie tło dla głównych wydarzeń dzieła. Bohaterowie wspominają o ważnych i historycznych wydarzeniach z dziejów Polski, takich jak: Sejm Czteroletni i Konstytucja 3 Maja, Targowica i rzeź Pragi.

Można również dopatrzyć się pierwowzorów postaci Pana Tadeusza. Szczególnie upatrywano podobieństwa postaci Stolnika do hrabiego Stanisława Ankwicza, a w postaci Ewy widziano Ewę Henriettę.

Badacze dzieła Mickiewicza doszukali się w utworze elementów biograficznych i przekonań poety... więcej

* * *

Intertekstekstualność w „Panu Tadeuszu”

Badacze twórczości Adama Mickiewicza doszukali się w Panu Tadeuszu licznych nawiązań i przeróbek tekstów z innych dzieł literackich. Można więc mówić o swoistej intertekstualności dzieła, czyli powiązaniach i odniesieniach do innych utworów:

1. sytuacja, kiedy Hrabia przygląda się z ukrycia Zosi, a dziewczyna ogania dzieci od „złotego deszczu” motyli – to analogia do mitologicznych wydarzeń, kiedy Zeus pod postacią złotego deszczu zdobywa i zapładnia uśpioną Danaę. Hrabia, niczym Zeus, szykuje się do miłosnych podbojów. Uciekająca Zosia w jego oczach staje się bo... więcej

* * *

Szlachta w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza

Pan Tadeusz to swoista panorama społeczno – historyczna. Mickiewicz przedstawia w drobiazgowy sposób obraz szlachty w dawnej Polsce, utrwalając znaczenie szlacheckiej przeszłości. Uczynił z tej warstwy bohatera zbiorowego, lecz nie zatarł indywidualizmu każdej postaci, rysując na kartach dzieła mocno nakreślone portrety psychologiczne.

Ma tu miejsce swoista idealizacja szlachty. Trwa ona w poczuciu patriotyzmu i jest ostoją dawnej tradycji oraz świadectwem świetności minionych czasów. Świat szlachty to świat spokoju, ładu i harmonii. Wszystkie postacie nacechowane są charakterystycznymi dla Pol... więcej

* * *

Obyczaje i zwyczaje w „Panu Tadeuszu”

Wśród funkcjonujących w utworze obyczajów dwa opisane są bardzo wnikliwie, mianowicie zajazd i sejmik. Jednak poza nimi utwór zawiera zapis jeszcze wielu pomniejszych zwyczajów, które składają się na rodzimą tradycję i obyczajowość.

Dokładnie opisany zajazd mamy zarówno w samym poemacie, jak i w dołączonych przez poetę objaśnieniach. Czytamy tam, że zbrojni krewni, przyjaciele i powiernicy ciągnęli z dekretem w ręku i w towarzystwie woźnego zdobywali, często nie bez rozlewu krwi, dobra przysądzone żałującemu [skarżącemu – M.R.], które woźny tradował [oddawał – M.R.] lub w posesję oddawa... więcej

* * *

Poetyka „Pana Tadeusza”

Wersyfikacja:

Utwór pisany wierszem sylabicznym, trzynastozgłoskowcem, ze średniówką po siódmej sylabie i ze stałym akcentem na przedostatnią sylabę każdego wersu.
„W tem usłyszeli odgłos rogów i psów granie” [Ks. IV, 89]
_’ _ _ _’ _ _’ _ | _’ _ _’ _ _’ _

Mickiewicz zastosował rym żeński, parzysty aa bb cc.

„W tem usłyszeli odgłos rogów i psów granie, {a}
Zgadują, że się ku nim zbliża polowanie, {a}
I pomiędzy gałęzi gęstwę, pełni trwogi, {b}
Zniknęli nagle z oczu jako leśne bogi. {b}
W Soplicowie ruch wielki;... więcej

* * *

Narrator w „Panu Tadeuszu” – jego rola i miejsce

W dziele występują obok siebie dwie formy narracyjne. W Inwokacji, niektórych fragmentach utworu, zakończeniu i Epilogu ujawnia się narrator, będący podmiotem lirycznym, który wypowiada się w pierwszej osobie liczby pojedynczej.

Podmiot liryczny w początkowych wersach ujawnia swoje odczucia, mówi o osobistej tęsknocie za ojczyzną, ujawnia swój stosunek do świata przedstawionego. Są to bezpośrednie wynurzenia „ja” lirycznego. Podmiot liryczny można utożsamić z poetą. Wynika to z zastosowania zwrotu „Litwo! Ojczyzno moja!” oraz opisaniu autentycznego zdarzen... więcej

* * *

Jacek Soplica – bohater romantyczny

Mickiewicz stworzył doskonały portret psychologiczny Jacka Soplicy. Jego życie można podzielić na dwa okresy: burzliwej młodości i konspiracyjnej działalności pod maską bernardyńskiego mnicha.

Młody Jacek to typowy szlachecki awanturnik i warchoł. Nie posiada co prawda majątku, lecz cieszy się ogromnym poparciem wśród okolicznej szlachty. Wiedzie hulaszczy i wesoły żywot. Znany jest z mistrzowskiego oka strzelca. Z racji tego, że ma poparcie „trzystu kresek” na sejmikach, staje się stronnikiem Stolnika, który nazywa go swoim przyjacielem. W rzeczywistości Stolnik wykorzystuje sławę... więcej

* * *

Soplicowo - arkadyjski obraz szlacheckiego dworku

Soplicowo, czyli tradycyjny polski, szlachecki, dziewiętnastowieczny dworek, stał się centrum wydarzeń dziejących się w utworze. Jednocześnie Soplicowo stało się ważnym literackim symbolem.

Po pierwsze, soplicowski dworek jest metaforą małej ojczyzny, jej esencją, centrum polskości. Bartek Prusak - jeden z bohaterów, tak o nim powiedział:

Wpadam do Soplicowa jak w centrum polszczyzny:
Tam się człowiek napije, nadysze Ojczyzny.

Tak ujmowane Soplicowo jest małą ojczyzną, o tyle ważniejszą od tej „dużej”, czyli Polski,... więcej

* * *

Soplicowo jako centrum polszczyzny

Dworek szlachecki w Soplicowie odgrywa ważną rolę w „Panu Tadeuszu”. Mickiewicz uczynił z tego miejsca swoistą świątynię polskości.

Niemalże każdy pokój czy mebel znajdujący się w dworku przesiąknięty był patriotyzmem i miłością do ojczyzny. Przede wszystkim jednak duch polskości zawarty był w dziełach sztuki.

Pamiętaj!
Kto nazwał Soplicowo centrum polszczyzny?

Wpadam do Soplicowa jak w centrum polszczyzny:
Tam się człowiek napije, nadysze Ojczyzny.

Słowa te wypowiedział Bartek Prusak - jeden z bohaterów epopei

Przyjrzyjmy się chociażby obrazom wiszącym na ści... więcej

* * *

„Pan Tadeusz” - wiadomości wstępne

• pełny tytuł: „Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem” (około dziesięciu tysięcy wersów),

• prace nad epopeją trwały od 1831 (1832) roku, zaś utwór ukazał się w 1834 r. w Paryżu („Epilog” został dodany po śmierci autora w 1860 r.),

• Mickiewicz tworzył dzieło przebywając na emigracji, w atmosferze zniechęcenia, marazmu i sporów po klęsce powstania listopadowego (atmosfera „Przekleństw i kłamstwa, niewczesnych zamiarów, Za późnych żalów, potępieńczych swarów!”),

• ... więcej

* * *

Czas i miejsce akcji „Pana Tadeusza”

• najwcześniejszym wydarzeniem fabularnym jest morderstwo Stolnika dokonane tuż po uchwaleniu Konstytucji 3 Maja, za czasów konfederacji targowickiej, czyli w 1792 r. (opowiadanie Gerwazego, spowiedź Robaka),

• akcja właściwa rozciąga się od późnego lata 1811 r. (powrót Tadeusza do rodzinnego domu) do wiosny 1812 r. (wkroczenie wojsk napoleońskich na teren Litwy),

• miejsce akcji – Litwa, Nowogródczyzna – miejsce znane wieszczowi z dzieciństwa,

Soplicowo - „centrum polszczyzny” - fikcyjna wieś i dwór szlachecki, zamek Horeszków, zaścianek Dobr... więcej

* * *

Kompozycja i styl „Pana Tadeusza”

12 ksiąg oraz „Epilog”, z którego dowiadujemy się o genezie dzieła,

• napisany regularnym trzynastozgłoskowcem, wierszem sylabotonicznym (jednakowa ilość sylab w wersach, powtarzający się układ sylab akcentowanych i nieakcentowanych),

różnorodność stylistyczna – drobiazgowe opisy szczegółu (tabakiera) i abstrakcyjne opisy mitologizujące przyrodę, dzięki czemu poznajemy Soplicowo z różnych perspektyw – patrząc niczym okiem kamery, która raz przybliża się, raz oddala,

• nagromadzenie środków stylistycznych, głównie: epitetów, porównań, metafor... więcej

* * *

Tematyka „Pana Tadeusza”

- wątek Jacka Soplicy – jego awanturnicze młodzieńcze życie, miłość do Ewy, pycha i morderstwo Stolnika, posadzenie o narodową zdradę, przywdzianie pokutniczego habitu zakonnego- ks. Robak, praca na rzecz narodu (zesłanie, zasługi na polach bitew, misja emisariusza, działalność spiskowa), uratowanie ostatniego z Horeszków, oddanie życia za Gerwazego, w bohaterze dokonuje się przemiana moralna i duchowa,

- wątek młodego Tadeusza Soplicy – powrót z Wilna z nauk, rozterki miłosne i poszukiwanie drogi życiowej, wstąpienie w szeregi wojsk Henryka Dąbrowskiego, ślub z Zosią, uwłaszczenie chłop... więcej

* * *

Najważniejsze problemy w „Panu Tadeuszu”

spór między rodami – osią fabuły jest spór Horeszków i Sopliców o zamek. Niegdyś własność Stolnika została po konfederacji przyznana przez Moskali Soplicom w zamian za rzekomą lojalność Jacka, który zastrzelił Horeszkę broniącego się przed nieprzyjacielem. Zniewagi tej nie może zapomnieć sługa dawnych właścicieli – Gerwazy, który przypomina tragiczna historię młodemu Hrabiemu. Spór ozywa na nowo, a szlachta dzieli się między zwolenników jednej i drugiej strony. Zamiast jednoczyć się przeciw wspólnemu wrogowi bohaterowie dokonują zajazdu i dochodzi do bratobójczej walki. Spór kończy... więcej

* * *

„Pan Tadeusz” jako epopeja narodowa

Epopeja – utwór poetyczny kreślący życie narodu w pewnej chwili dziejowej.

• utwór wierszowany - utwór pisany wierszem stylizowanym na mowę potoczną, gawędziarską,
• dzieje legendarnych lub historycznych bohaterów,
bohater zbiorowy przedstawiony na tle wydarzeń przełomowych dla społeczności narodowej,

• bohaterowie powiązani ze środowiskiem społecznym i z jego obyczajowością,
• charakterystyka psychologiczna postaci – brak schematyzmu,
• występowanie tragizmu,
• czyny bohaterów podlegają kwalifikacjom etycznym,

inwokacja, odwołu... więcej

* * *

Gatunki literackie w „Panu Tadeuszu”

poemat opisowy – opis pracy na roli, krajobrazów czy obyczajów,
sielanka – arkadyjska wizja Soplicowa, gdzie rytm życia wyznaczają pory roku i zajęcia gospodarskie, obraz dawnych szlacheckich obyczajów, kreacja Zosi na pasterkę,
awanturniczo-historyczna powieść walterskotowska – uczuciowe perypetie bohaterów na tle wydarzeń historycznych, piękna nieznajoma – Zosia, romans Zosi i Tadeusza, konflikt między rodami, szczęśliwe zakończenie,
powieść poetycka – dramatyzm losów Jacka Soplicy,
gawęda szlachecka – opowieści Wojskiego,
• ... więcej

* * *

Pan Tadeusz – podstawowe informacje

„Pan Tadeusz” został wydany w Paryżu w 1834 roku. Jego treść zasygnalizował autor w dwóch podtytułach:
1) „Ostatni Zajazd na Litwie”.
2) „Historia szlachecka z roku 1811 i 1812”.

Utwór napisany wierszem trzynastozgłoskowym. Składa się z dwunastu ksiąg. Oto tytuły niektórych z nich:
1) Księga I - „Gospodarstwo”
2) Księga II - „Zamek”
3) Księga VI - „Zaścianek”
4) Księga VIII - „Zajazd”
5) Księga XII - „Kochajmy się”.

Akcja toczy się w latach 1811 i 1812. Miejscem jej jest dworek w Soplicowie. Jego mieszkańcy z całą Litwą oczekują wejścia wojs... więcej

* * *



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies