LalkaBolesław Prus

Ignacy Rzecki: charakterystyka

Opracowanie

Oto w jaki sposób Prus przedstawił tę postać: „Ani jednak ciekawość ogółu, ani fizyczne i duchowe zalety trzech subiektów, ani nawet ustalona reputacja sklepu może nie uchroniłaby go od upadku, gdyby nie zawiadował nim czterdziestoletni pracownik firmy, przyjaciel i zastępca Wokulskiego, pan Ignacy Rzecki” [rozdział pierwszy tomu I]

Ignacy Rzecki był starym kawalerem, o dosyć dziwnym usposobieniu: „Z domu pan Ignacy wychodził rzadko i na krótko i zwykle kręcił się po ulicach, na których mieszkali jego koledzy albo oficjaliści sklepu. Wówczas jego ciemnozielona algierka lub tabaczkowy surdut, popielate spodnie z czarnym lampasem i wypłowiały cylinder, nade wszystko zaś jego nieśmiałe zachowanie się zwracały powszechną uwagę. Pan Ignacy wiedział to i coraz bardziej zniechęcał się do spacerów. Wolał przy święcie kłaść się na łóżku i całymi godzinami patrzeć w swoje zakratowane okno, za którym widać było szary mur sąsiedniego domu, ozdobiony jednym jedynym, również zakratowanym oknem, gdzie czasami stał garnczek masła albo wisiały zwłoki zająca” [rozdział drugi tomu I].

Temu sumiennemu i wymagającemu od innych systematycznej pracy starszemu panu Prus powierzył rolę komentatora akcji w powieści. W jego pamiętniku, odsłaniającym inne – zabawne i spostrzegawcze - oblicze sklepikarza odnajdujemy najbardziej gorzką ocenę XIX wieku: „I to ma być wiek, który nastąpił po XVIII, po tym XVIII wieku, co napisał na swoich sztandarach: wolność, równość, braterstwo? Za cóż ja się, u diabła, biłem z Austriakami? Za co ginęli moi kamraci?”.

Pochodził z miejskiego proletariatu, prawdopodobnie z tego powodu żył w myśl zasad sprawiedliwości i równości społecznej. Reprezentował poprzednie romantyczne pokolenie, wierzył cały czas w gwiazdę Bonapartych, w kulcie których został wychowany. Idee te zawiodły go na węgierską równinę, na której walczył w 1848 roku.

Praca stanowiła najistotniejszy element w jego życiu, dlatego też, gdy wskutek objęcia sklepu przez Szlangbauma i zasad wprowadzonych przez podejrzliwego Żyda – stracił wszystkie siły.

Do pogorszenia stanu jego zdrowia i samopoczucia przyczynił się fakt, iż nie udało mu się wyswatać pięknej Heleny Stawskiej z Wokulskim (rzewnie nazywanym w pamiętnikach „Stachem”).

Na światopogląd Rzeckiego istotny wpływ miało wychowanie przez ojca, który był zagorzałym bonapartystą. W jego domu czczono Napoleona. Na jednej ze ścian wisiało kilka portretów wodza Francuzów, przedstawiających go w triumfalnych pozach. Ojciec w rozmowach z przyjaciółmi wyrażał swój podziw i wiarę w zdolności przywódcze Bonapartego.

Rzecki całe życie przekonany był, że tylko powrót potomków Napoleona może przynieść ład i porządek na świecie. Stary subiekt miał konserwatywne poglądy. Wierzył także w idee rewolucji i prawo narodów do własnej państwowości. Dlatego między innymi zdecydował się na udział w powstaniu Węgrów przeciw Austrii.

Interesował się polityką. Był to główny temat jego rozmów. Swoje przemyślenia o aktualnej polityce zapisywał w pamiętniku. Był przekonany, że nieprzewidywalne zachowanie Wokulskiego jest wynikiem jego udziału w przedsięwzięciach politycznych.

Rzecki dopiero pod koniec życia, po śmierci jednego z potomków Napoleona stracił wiarę w odrodzenie Europy, dzięki przywództwu Francji.

Ignacy Rzecki po wyjeździe Wokulskiego do Paryża, został zobowiązany do zajęcia się domem Łęckich i jej lokatorami. Podczas pierwszego pobytu w domu odwiedził wraz z rządcą Wirskim kilku lokatorów. Wśród nich odwiedził panią Helenę Stawską i jej matkę.

Znał ją z widzenia, ponieważ robiła zakupy w sklepie Stacha. Od razu polubił kobietę i obiecał częściej zaglądać do jej mieszkania.

Mąż Stawskiej, po niesłusznym posądzeniu go o zabójstwo. Uciekł z kraju i od tamtego czasu nie dawał znaku życia. Rzecki zobowiązał się pomóc kobiecie w uzyskaniu wiadomości o jego losach. Przy pierwszym spotkaniu też zdecydował o obniżce czynszu.

Będąc częstym gościem u Stawskiej, przyjaźnił się z nią. Pragnął wyswatać kobietę z Wokulskim. Doceniał jej skromność, dobro i miłość jaką darzyła córeczkę. Starał się pomagać kobiecie w trudnych chwilach. Gdy została posądzona o kradzież lalki wraz z Wokulskim wynajął jej adwokata. Choć sam przejmował się procesem uspokajał Helenę i jej matkę. Po sprzedaży kamienicy baronowej Krzeszowskiej, poprosił Stacha, by pomógł kobiecie w znalezieniu pracy i nowego mieszkania.

Rzecki przez całą znajomość ze Stawską starał się nią opiekować i roztaczać nad nią ochronny parasol. W przyszłości planował wspólnie z nią otworzyć w Warszawie sklep. Miał on stanowić konkurencję dla sklepu Szlangbauma.

Po tajemniczym wyjeździe Stanisława Wokulskiego stan zdrowia Ignacego Rzeckiego zaczyna się szybko pogarszać. Doktor Szuman stwierdza u niego zapalenie serca i nakazuje oszczędny tryb życia.

W ostatnich tygodniach przed śmiercią Rzecki często zagląda do sklepu. Jego jedynym obowiązkiem jest przygotowywanie wystaw sklepowych. Chodzi o lasce, szybko się męczy, czasem trudno mu się poruszać. Jakiś czas przed śmiercią jego stan poprawia się.

Stary subiekt marzy o tym, by dzięki pieniądzom pozostawionym mu przez Wokulskiego wejść w spółkę z Heleną Stawską oraz Mraczewskim i założyć w Warszawie własny sklep. Ma nadzieję, że dzięki doświadczeniu może on stanowić konkurencję dla składu Sznangbauma.

Pewnego dnia, gdy Ignacy przygotowuje witrynę sklepową dowiaduje się, że właściciel Szlangbaum nakazał go pilnować. Brak zaufania bardzo go oburza. Wjego złym stanie zdrowia prowadzi najprawdopodobniej do zawału serca. Rzecki umiera w fotelu. Przed śmiercią wracają do niego wszystkie wspomnienia. Najpierw te najnowsze, a na koniec z czasów dzieciństwa.

Augusta Katza Rzecki poznał podczas nauki w sklepie Jana Mincla. Katz pracował w dziale mydlarskim i zajmował się przygotowywaniem mydeł. Wspólnie z Ignacym zaciągnęli się do wojska w 1848 roku. Wstąpili do węgierskiej piechoty i spędzili wspólnie na froncie kilka miesięcy.

Po walnej bitwie, przegranej dla wojsk węgierskich przyjaciele wraz z kilkoma kompanami ukrywali się. W październiku 1849 roku, na jednym z postojów Katz popełnił samobójstwo. Strzelił do siebie z pistoletu. Rzecki wspominał go całe życie, często rozmawiając w myślach z dawnym przyjacielem.

Z Heleną Stawską. Rzecki marzył, by Wokulski związał się z czułą i dobrą kobietą. Taką wydawała mu się pani Stawska, którą poznał opiekując się kamienicą Łęckich po wyjeździe Wokulskiego do Paryża. Zaproponował przyjacielowi wizytę u kobiety.

Ten czuł się dobrze w jej towarzystwie, mówił nawet, że kobieta, jak ona może zaleczyć jego rany psychiczne, jednak wciąż kochał Izabelę Łęcką.