Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Mieszkańcy - geneza

Autor: Karolina Marl�ga

Mieszkańcy

W 1933 roku ukazał się jeden z ważniejszych tomów poezji Juliana Tuwima – „Biblia cygańska”. Jednym z opublikowanych w nim wierszy są „Mieszkańcy”.

Gdy w utworach „Do krytyków”, „Ranyjulek!” czy „Do prostego człowieka” autor afirmował miejski styl życia, tak w „Wiośnie” czy w tym dziele ukazał miasto jako skupisko najróżniejszych dewiacji, zbiorowisko odchyleń moralnych, środowisko koterii, nepotyzmu i kołtunerii oraz jako przyczynę dehumanizacji jednostki. Tuwim nie wahał się zdemaskować postępowania czy cech, uważanych dotąd za sferę tabu, o czym - przy okazji artykułu napisanego po jego śmierci – zdawał sobie sprawę Witold Gombrowicz. W jednym z tomów jego słynnych „Dzienników” czytamy:

„Śmierć Tuwima. Wyobrażam sobie nekrologi. Ale tu, prywatnie, mogę zanotować: zmarł największy współczesny poeta polski. Największy? Niewątpliwie. Wielki? Hm…
Nie wprowadził nas w nic, niczego nie odkrył, w nic nie wtajemniczył, nie dostarczył żadnego klucza. Ale wibrował – tryskał – olśniewał…magią „poetyckiego słowa”. Taka zmysłowa wibracja poetyckiej harfy, ziejącej werbalnym luksusem, jest w sztuce najwyższą aspiracją ludów prymitywnych, więc był to poeta, który nie przynosił nam zaszczytu, więc trochę nas demaskował. Wstyd polega na tym, że o każdym wierszu Tuwima możemy powiedzieć, iż jest „cudowny”, ale na pytanie, co tuwimowskiego wniósł Tuwim w poezję świata, nie potrafimy udzielić odpowiedzi. Gdyż Tuwim, jako Tuwim, to jest jako osobowość, nie istniał. Harfa bez harfiarza” (Jan Marx, „Skamandryci”, Warszawa 1993, s. 17-18).

Analizując przemówienia żałobne, wygłoszone po odejściu tego wielkiego twórcy, przywołać należy jeszcze kilka najważniejszych opinii:

„Dokonał elektryfikacji słów w zacofanym gospodarstwie poetyckim” - Mieczysław Jastrun.

„Uwydatnił różnice między modernistycznym a nowoczesnym traktowaniem mowy poetyckiej (…) Tuwim zastał lirykę polską ziemiańską i staroświecką, a zostawił ją demokratyczną i nowoczesną. Odświeżył jej tematykę przez nowy pejzaż i nowego bohatera: odświeżył jej technikę przez nowe metody obróbki słowa, któremu nadał szlif i ostrość diamentu (…).Któż – od czasu romantyków – dokonał więcej?” - Artur Sandauer.

„Żegnając wielkiego poetę pośród żywych, witamy go zarazem tam, dokąd już dawno wkroczył stopą nieomylną – w wielkiej tradycji poezji polskiej, w pamięci ludu polskiego, w pokładach mowy polskiej, która żywić będzie przyszłych poetów jego zdobyczą, miazgą jego wysiłku twórczego, jaka weszła już w gałąź i liść drzewa poezji polskiej” - Kazimierz Wyka.

Odejście Tuwima zamknęło pewną epokę w polskiej poezji – epokę utworów demaskatorskich, ale napisanych nowoczesnym style. Andrzej Gronczewski, autor rozdziału „Obroty Rzeczy czarnoleskiej – Julian Tuwim”, opublikowanego w pozycji „Poeci dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki 2” pod redakcją Ireny Maciejewskiej (Warszawa 1982, s. 353-355; 406), trafnie podsumował atmosferę, powstałą w literackim środowisku po śmierci Tuwima,:

„Diagnozy te stawiają Tuwima w rzędzie największych rewelatorów mowy poetyckiej. Obrysowują one jakby kontury jego dokonań, zakres jego nowatorstwa lirycznego. Tuwim jednak – czego próbowały dowieść późniejsze dociekania krytyczne – nie tyle otworzył nową epokę w dziejach lirycznej polszczyzny, stając się jej trwałym uosobieniem, ile zajął miejsce na pograniczu epok, na styku różnych tendencji i usiłowań poezjotwórczych (…)

Śmierć Tuwima – tak odczuli ją wówczas poeci – była zamknięciem całej epoki w dziejach lirycznej polszczyzny. Odchodził, żegnany wielogłosem trenów i elegii, strofami Lechonia, Wierzyńskiego, Jastruna. Zdaniem autora Rzeczy ludzkiej Tuwim dowiódł, iż:

strona: 1 2