Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Język poetycki dwudziestolecia międzywojennego

Autor: Jakub Rudnicki

Język poezji dwudziestolecia międzywojennego kształtował się pod wpływem dwóch dążeń – otwarcia na wszelkie typy i odmiany społecznej praktyki językowej („demokratyzacja” słownika), co wiązało się z:

zderzeniem poetyzmów z prozaizmami,

równouprawnieniem wszelkich kategorii słownictwa,

żywym kontaktem z tendencjami języka potocznego i mówionego,

nobilitacją kolokwializmów,

wchodzeniem w obręb poezji elementów reprezentujących środowiskowe, regionalne i funkcjonalne odmiany języka,

rozchwianiem normy stylistycznej języka poetyckiego

oraz autonomii (swoistość).

Ideologia metafory - metafora wzorcowym rozwiązaniem (antyrealistyczny charakter, oddanie ruchu twórczej fantazji, ekonomiczne wysłowienie się, szansa na pośrednią ekspresję wzruszeń i emocji). W akcie metaforyzacji łączą się działania na materiale leksykalnym i składniowym.

Międzysłowie – sfera znaczeniowa niesprowadzalna do wartości semantycznych poszczególnych jednostek leksykalnych, lecz powstająca z ich niepowtarzalnej kombinacji.

„Piękne zdanie” wg Peipera możliwe jest dzięki odchyleniom od znormalizowanej składni:
zwielokrotnienie związków między słowami,
zubożenie schematu zdania nazywającego (elipsa).

Neologizmy – słowo najprawdziwiej poetyckie, gdy autor powołuje je, ponieważ jest mu potrzebne, a nie znalazł go w dostępnym zasobie leksykalnym (Leśmian).

Wyróżniamy słowotwórstwo o charakterze pozytywnym (neologizmy) i negatywnym, gdy mamy do czynienia z demontażem całostki wyrazowej (np. wyrazy dżwiękonaśladowcze). Koncepcja awangardowa dopuszczała eksperymenty słowotwórcze jako jeden ze sposobów wywoływania napięć i zawęźleń w ramach zdania metaforycznego.

W organizacji wypowiedzi twórcy sprzeciwiali się odmianom dyskursu utrwalonym w tradycji jako swoiste dla poezji, zalecali przełamywanie schematów, na przykład przy pomocy środków właściwych wypowiedziom potocznym. Jednym z istotniejszych działań było ograniczanie konwencjonalnych wyznaczników zamkniętości wypowiedzi (zacieranie wyrazistości początku i końca). Rozchwianiu uległy także sposoby rozwijania tekstu (brak jedności tematycznej utworu).

Odmiany budowy tekstu:

głównym czynnikiem konstrukcyjnym – zestawienie elementów znaczeniowo niezależnych od siebie, zawartych w zdaniach lub częściach zdań uszeregowanych współrzędnie (kubistyczny rodzaj komponowania tekstu),

głównym czynnikiem motywującym bieg wypowiedzi jest ukierunkowany strumień aktywności percepcyjnej „ja”, która wyznacza i organizuje to, co przedstawione (dramaturgia procesu poznawczego konstytuującego „świat”),

wypowiedź poetycka to imitacyjny odpowiednik swobodnego biegu skojarzeń (efekt płynięcia wypowiedzi, brak określenia granic zdaniowych),

główna rola operacji dokonywanych na znaczeniach wprowadzanych słów i wyrażeń (rozmontowywanie idiomu w celu innego poskładania go).

Awangardowa koncepcja języka poetyckiego:

punktem wyjścia „zdemokratyzowany słownik”, jednak działania na tym słowniku miały zaprzeczać konwencjonalnym rolom i znaczeniom słów,

atak na normy wrażliwości estetycznej i smak publiczności,

zaprzeczenie pozapoetyckim powinnościom mowy,

działania antyprozaiczne w poezji,

poezja mową nieparafrazowalną.

W wersyfikacji w dwudziestoleciu międzywojennym dominowała różnorodność. Współistniały różne systemy i typy wiersza – sylabizm, sylabotonizm, tonizm, odmiany wiersza nieregularnego i wreszcie wiersz wolny (charakter „ideologiczny”, walka z „muzycznymi” i „malarskimi” pierwiastkami w poezji).