Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Powstanie i rozwój awangardy krakowskiej

Awangarda w najszerszym sensie jest nazwą wszelkich dążeń artystycznych, które są nastawione antytradycyjnie. W drugim znaczeniu awangarda oznacza pewien zespół tendencji skrystalizowanych w literaturze polskiego dwudziestolecia międzywojennego, z których najważniejsze to antytradycjonalizm, poszukiwanie środków artystycznego wyrazu związanych bezpośrednio z impulsami współczesnego życia, nastawienie eksperymentatorskie, dążenie do programowości i teoretycznych uzasadnień procesu artystycznego.

W najwęższym znaczeniu awangarda odnosi się do orientacji poetyckiej, która wykrystalizowała się za sprawą działania grupy krakowskiej powstałej i początkowo skupionej wokół Tadeusza Peipera.

Termin ten możemy odnosić do:
  • grupy literackiej

  • poetyki

  • konwencji poetyckiej.


Powstanie i rozwój awangardy krakowskiej

  • historia I Awangardy zaczyna się wraz z powrotem w 1921 roku z Zachodu Tadeusza Peipera (Tędy – 1930, Nowe usta - 1929),

  • w 1922 roku Peiper założył własne pismo (częściowo sam je finansował) - „Zwrotnica”. Nazwa nawiązywała do kultu nowoczesności, ale i zwrotu w polskiej literaturze. Pismo ukazywało się w latach 1922-1923 i 1926-1927 (w każdej serii po 6 numerów),

  • w pierwszej serii „Zwrotnicy” swoje teksty publikowali futuryści (B. Jasieński, A. Stern, T. Czyżewski, A. Wat, S. Młodożeniec), ukazywały się przekłady z poezji francuskiej, włoskiej i rosyjskiej, ukazały się dwie sztuki Witkacego, publikowano obrazy kubistów i formistów
  • ,
  • pod koniec wydawania pierwszej serii Peiper zdecydowanie odcina się od futurystów – wypowiada się przeciw asocjacjonizmowi i za poezją pośrednią, organiczną budową poetycką. Stawia na logikę i zachowanie zasad składni („Bez składni możemy co najwyżej sporządzić inwentarz świata, ale nigdy nie zdołamy oddać życia świata”). Ważne jest nie słowo a zdanie („Tylko zdanie może być terenem zdobyczy literackich”). Peiper opowiada się za ideą rygoru, dyscypliny i konstrukcji oraz za poezją „pośrednią”.

  • w trzecim numerze „Zwrotnicy” ukazuje się artykuł „Metafora teraźniejszości” Peipera, w którym odchodzi od założeń urbanistyczno-technicystycznych na rzecz szukania istoty nowej poezji – uważając metaforę za jej główny element („Metafora odgrywa w poezji część tej roli, jaką w malarstwie – odgrywają formy abstrakcyjne. Można by nawet powiedzieć, że kub, walec lub trójkąt są metaforami plastyki”. „Metafora przekształca rzeczywistość doznań i przetwarza się na nową rzeczywistość, rzeczywistość czysto poetycką”. Ponadto Peiper wypowiadał się za metaforą „zbudowaną na pojęciach odległych”.

  • druga seria „Zwrotnicy” ostatecznie skrystalizowała grupę, wykształciła świadomość grupową, dlatego możemy mówić o zwartości grupy poetyckiej. Nastąpiło ujednolicenie tematyczne i stylistyczne, dzięki silnemu oddziaływaniu Peipera i wcześniejszym przygotowaniu teoretycznego gruntu, który został ujęty w jego Nowych ustach (1925)
  • .

W artykule Nowe usta zostały określone główne elementy awangardowej teorii języka poetyckiego, koncepcja osobowości poetyckiej, liryczności a także stosunek do tradycji literackiej. W odczycie poruszył Peiper sprawę pośredniości wyrazu w poezji. Postulował zahamowanie wylewności uczuciowej, tęsknił za słowem prostym, skłonnością do wyrażania się w formie pośredniej – 2 lub 3 osobie. Głosił także „wstyd uczuć”, wysunął także koncepcję „układu rozkwitania”, budowaniem wiersza przez dorzucanie do podstawowego członu coraz dalszych członów będących jego rozwinięciem lub bliższym określeniem.
  • lata 1924-1925 należy uznać za okres rozkwitu awangardy – wydane zostały wówczas: dwa tomy poezji Peipera A i Żywe linie, Przybosia Śruby, Brzękowskiego Tętno, Ważyka Oczy i usta jako wydawnictwa „Zwrotnicy”, zaś pod firmą „Almanachu Nowej Sztuki” Semafory Ważyka i Upały Jalu Kurka. Pozwoliło to zjednoczyć poszczególnych twórców – zapadła decyzja o wznowieniu wydawania „Zwrotnicy” (maj 1926)





  • strona:    1    2  

Zobacz inne artykuły:

Czechowicz Józef
Miejsce Czechowicza w literaturze
Charakterystyka twórczości Józefa Czechowicza
Wstęp do twórczości Józefa Czechowicza
Biografia Józefa Czechowicza
Żal - analiza i interpretacja
Sam - analiza i interpretacja
modlitwa żałobna - analiza i interpretacja

Gałczyński Konstanty Ildefons
Wit Stwosz - analiza i interpretacja
Spotkanie z matką - analiza i interpretacja
Prośba o wyspy szczęśliwe - analiza i interpretacja
Zaczarowana dorożka - analiza i interpretacja
Pieśń o żołnierzach z Westerplatte - analiza i interpretacja
Niobe - analiza i interpretacja
Serwus, madonna - analiza i interpretacja
Kryzys w branży szarlatanów - analiza i interpretacja

Iwaszkiewicz Jarosław
Źródło Aretuzy - analiza i interpretacja
Erotyk - interpretacja i analiza
Powrót - interpretacja i analiza

Jasieński Bruno
JEDNODŃUWKA FUTURYSTUW mańifesty futuryzmu polskiego wydańe nadzwyczajne na całą Żeczpospolitą Polską
But w butonierce - analiza
But w butonierce - interpretacja

Leśmian Bolesław
Pan Błyszczyński - analiza
Pan Błyszczyński - interpretacja
Pan Błyszczyński - geneza
Szewczyk - analiza
Szewczyk - interpretacja
Dusiołek - analiza
Dusiołek - interpretacja
Dusiołek - geneza
Dwoje ludzieńków - analiza
Dwoje ludzieńków - interpretacja
Dwoje ludzieńków - geneza
Dziewczyna - analiza
Dziewczyna - interpretacja
Topielec - analiza
Topielec - interpretacja
Urszula Kochanowska - analiza
Urszula Kochanowska - interpretacja
Urszula Kochanowska - geneza
W malinowym chruśniaku - analiza
W malinowym chruśniaku - interpretacja
W malinowym chruśniaku - geneza

Pawlikowska-Jasnorzewska Maria
Płyty Carusa - analiza i interpretacja
Miłość - analiza i interpretacja
La prcieuse - analiza i interpretacja
La prcieuse - geneza

Słonimski Antoni
Credo - analiza i interpretacja
Smutno mi Boże - analiza i interpretacja

Staff Leopold
Ars poetica - analiza
Ars poetica - interpretacja
Kartoflisko - analiza
Kartoflisko - interpretacja
Curriculum vitae - analiza
Curriculum vitae - interpretacja
Wysokie drzewa - analiza
Wysokie drzewa - interpretacja
Kowal - analiza
Kowal – interpretacja
Deszcz jesienny – analiza
Deszcz jesienny – interpretacja
Przedśpiew - analiza
Przedśpiew - interpretacja

Stanisław Przybyszewski

Tuwim Julian
Sitowie - analiza
Sitowie - interpretacja
Sitowie - geneza
Prośba o piosenkę - analiza
Prośba o piosenkę - interpretacja
Prośba o piosenkę - geneza
Do krytyków - analiza
Do krytyków - interpretacja
Do krytyków - geneza
Mieszkańcy - analiza
Mieszkańcy - interpretacja
Mieszkańcy - geneza
Wiosna. Dytyramb - analiza
Wiosna. Dytyramb - interpretacja
Wiosna. Dytyramb - geneza
Rzecz czarnoleska - analiza
Rzecz czarnoleska - interpretacja
Sokrates tańczący - analiza
Sokrates tańczący - interpretacja

Wierzyński Kazimierz
Lewa kieszeń - analiza i interpretacja
Motto - analiza i interpretacja
Zielono mam w głowie - analiza
Zielono mam w głowie - interpretacja
Kufer - analiza
Kufer - interpretacja
Kufer - geneza

Inne
Poetyka „Żagarów”
Ideowe podłoże „Żagarów”
Powstanie i rozwój „Żagarów”
Charakterystyka twórczości Juliana Przybosia do 1939
Tematyka wierszy Przybosia
Biografia Juliana Przybosia
Charakterystyka pierwszego okresu twórczości Czesława Miłosza (Trzy zimy)
Przemiany poetyckie na początku lat 30. XX wieku
Biografia Czesława Miłosza do 1936 roku
Program i poetyka awangardy krakowskiej
Powstanie i rozwój awangardy krakowskiej
Główne założenia futuryzmu
Fazy rozwoju futuryzmu
Główne cechy polskiego futuryzmu
Język poetycki dwudziestolecia międzywojennego



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies