aaaJesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Urszula Kochanowska - interpretacja

Tematyka „Urszuli Kochanowskiej” bezpośrednio nawiązuje do „Snu”, czyli „XIX Trenu” Jana Kochanowskiego, w którym podmiot liryczny - utożsamiany z poetą - we śnie dostrzega swoją zmarłą matkę wraz z jego ukochaną Urszulką. Wizja ta przynosi mu ukojenie: dziewczyna jest pod troskliwą opieką babci, która przekonuje, że mała jest z nią szczęśliwa, a Kochanowski ma zająć się „ziemskimi” sprawami, a nie oddawać się rozpaczy.

Podczas gdy wydźwięk renesansowego liryku jest oczywisty, interpretacja powstałego w epoce międzywojennej wiersza Leśmiana nie jest już tak radosna. Aby zrozumieć wielowymiarowość tekstu, należy najpierw skupić się na opisanej w nim sytuacji. Ta z kolei jest jasna i przejrzysta.

Podmiotem lirycznym wiersza jest tytułowa Urszulka, która szczegółowo opisuje pierwsze minuty po śmierci i przybyciu do nieba. Niespodziewane przebudzenie w obcym otoczeniu, z dala od rodziców i znajomych przedmiotów wzbudza w dziewczynce strach i potęguje tęsknotę za domem w Czarnolesie. Nie wiedząc co dalej zrobić, prosi o pomoc Boga. Jej pragnieniem jest odtworzenie rodzinnego domu w niebie:
„Zrób tak, Boże - szepnęłam - by w nieb Twoich krasie
Wszystko było tak samo, jak tam - w Czarnolasie!”
Stwórca spełnił jej życzenie i już po chwili:
Uśmiechnął się i skinął - i wnet z Bożej łaski
Powstał dom kubek w kubek, jak nasz - Czarnolaski.
Nagle, jak za skinieniem czarodziejskiej różdżki, wokoło Urszulki zaczęły pojawiać się znajome przedmioty i kształty, na przykład meble i rozkwitające kwiatami doniczki.

Niestety, spełnienie jej prośby miało ujemny skutek – wiedziona iluzją „normalności”, bohaterka była pewna, iż zaraz do domu wejdą jej ukochani rodzice. Oczekując na ich przyjście sprzątnęła każdy zakamarek, przebrała się w odświętną sukienkę i stoczyła pojedynek z samą sobą, by wyczerpana nie zasnąć. Wszystko to okazało się niepotrzebne – jedynym gościem okazał się Bóg:
„Już świt pierwszą roznietą złoci się po ścianie,
Gdy właśnie słychać kroki i do drzwi pukanie...
�Więc zrywam się i biegnę! Wiatr po niebie dzwoni!
Serce w piersi zamiera... Nie!... To - Bóg, nie oni!...”

Wiersz jest utrzymany w charakterystycznej dla Leśmiana i świadczącej o wielkim talencie poetyckim i ogromnej wyobraźni, baśniowej stylistyce, w której sytuację liryczną kreują prawa marzeń i fantazji.

„Czytelnik zwiedzający Leśmianowskie światy doznaje tych samych wrażeń, które były udziałem Dantego wędrującego po zaświatach. Spotykamy bowiem znajomych (niewielu z codzienności, za to iluż z mitologii, folkloru, literatury), dostrzegamy przedmioty, z którymi kontaktujemy się w potocznym życiu, uczestniczymy w zdarzeniach podobnych do tych, których doświadczamy obecnie. Wszystkie rzeczy i zjawiska przeniesione z przestrzeni natury i praktyki społecznej są przedstawione z niedościgłą wirtuozerią, uwydatniającą ich niepowtarzalne, jedynie im przysługujące cechy. Ale te elementy – tak skutecznie działające swymi Pakościami na nasze zmysły – umieszczone zostały w świecie zupełnie innym inż. Ten, w którym żyliśmy dotąd, rządzącym się prawami odrębnymi od praw obowiązujących w obszarze zbudowanym w wyniku społecznych doświadczeń. Zwierzęta, chmury, kwiaty, ciała niebieskie, wrażenia, emocje, śmierć, wyobrażenia – niby te same, lecz w jakim dziwacznym porządku ułożone i jak odmiennie funkcjonujące. Fakty fizyczne, biologiczne, psychiczne zostały przeniesione w świat podległy innym regułom istnienia. Poza analogiami przyrodniczymi kryją się radykalne różnice metafizyczne. Struktura rzeczywistości poezji Leśmiana odmienna jest nie tylko od struktury rzeczywistości, będącej skutkiem naszych działań praktyczno – życiowych, ale także od struktur rzeczywistości konstruowanych przez wielkie filozofie naszego kręgu kulturowego. Ta intuicja rodzi się od początku współżycia z dziełem autora Dziejby leśnej, bowiem wyjątkowość tego świata zauważalna staje się w momencie najbardziej nawet pobieżnego oglądu jego tekstów. Zdeformowane słowa, ich nienaturalny szyk, nieokreśloność i niedookreśloność przedstawień, mnóstwo przeczeń, formy czasownikowe ukazujące fazowość bycia, cała zewnętrzna warstwa dźwiękowo – leksykalna jest pierwszym – i to jakim! – sygnałem, iż stykamy się z rzeczywistością zbudowaną wedle reguł urągających powszechnie akceptowanym przeświadczeniom”. (Krzysztof Dybciak, „Bolesław Leśmian”, [w:] „Poeci dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki 1”, pod red. Ireny Maciejewskiej, Warszawa 1982, s. 496-497).

strona: 1 2