aaaJesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Pan Błyszczyński - analiza

„Pan Błyszczyński” Bolesława Leśmiana to wiersz z pogranicza baśni i ballady, w którym epickie obrazy będące połączeniem realności i fantastyki zostały uzupełnione wieloznacznymi i różnorodnymi symbolicznymi znaczeniami. Przez jednych postrzegane jako zalety, przez innych są one odczytywane – oprócz niejasnego i zawoalowanego słownictwa - jako główne przyczyny problemów w odbiorze utworu.

Oryginalność liryku dotyczy zatem zarówno warstwy znaczeniowej, jak i formalnej. Skupienie problematyki wokół kwestii teologicznych, filozoficznych i motywu ars poetica i przedstawienie ich najważniejszych kwestii przy użyciu wielowarstwowej gry słów czy charakterystycznych dla twórczości Leśmiana neologizmów sprawia, iż złożony aż z czterdziestu nieregularnych zwrotek „Pan Błyszczyński” jest jednym z najważniejszych dzieł poety.
„Wśród wielu środków sztuki poetyckiej Leśmiana szczególny podziw budzi jego słowotwórstwo. Nie znamy drugiego polskiego poety, który dorównałby mu pomysłowością w tworzeniu nowych formacji językowych. Leśmian przyznał słowotwórstwu poetyckiemu rolę jednego z najważniejszych wykładników stylistycznych światopoglądu” (Krzysztof Dybciak, „Bolesław Leśmian”, [w:] „Poeci dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki 1”, pod red. Ireny Maciejewskiej, Warszawa 1982, s. 485).

Dokładne zanalizowanie płaszczyzny leksykalnej wiersza mogłoby posłużyć za materiał do rozprawy doktorskiej, dlatego należy skupić się przede wszystkim na świadczących o jego oryginalności i talencie Leśmiana neologizmach, które zdaniem Teresy Bojczewskiej:
„akcentują jakąś zasadniczą cechę lub funkcję danych rzeczy lub zjawisk. Inwencja słowotwórcza wyraża nieuchwytne, przelotne wrażenia i odczucia. Dąży poeta do wzbogacenia słownictwa przez poszukiwanie nowych sposobów wykorzystania języka” („Oryginalność poezji Bolesława Leśmiana”, Teresa Bojczewska, „Od starożytności do współczesności. Wybrane tematy z języka polskiego”, Warszawa 1996, s. 137-139).

Poza tym neologizmy uwypuklają magię i oniryczność ogrodu pana Błyszczyńskiego oraz organizują naprzemienny układ rymów ABAB, np.
„…wymroczu
…bezprawie
…oczu
…trawie”.

Ogród Błyszczyńskiego jest jakby wyjęty z filmu Tima Burtona: zieleniejący „na wymroczu” (wymrocze: coś mrocznego oraz wymarłego), powstały z „nicości błyszczydłami (…) oczu” bohatera,�o trawie „podśnionej”, pełnym „przestworów” (stworów z przestworzy), zmor zajętych „zmorowaniem” (oddziaływaniem na otoczenie jako zmora), tajemniczych zjaw „zbezcieleśniających” ze łkaniem swoje dłonie (czyniących je bezcielesnymi), z „bylejaczącymi” widmami (istniejącymi bez porządku). Wszystkie te zjawy mają jeden cel: „roznicestwić” (unicestwić) ogród i „powcielać” (urzeczywistnić) swój plan.