aaaJesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Prośba o piosenkę - interpretacja

Uważając, że piosenka, a nie pełne patosu hymny czy wyniosłe peany, jest gatunkiem najprostszym i najbardziej przystępnym dla ludzi, Julian Tuwim w wierszu „Prośba o piosenkę” zwraca się ze swoistą petycją do „Stwórcy” o zesłanie mu weny, ogromnej siły i bezgranicznej wiary w powodzenie swojej misji - stworzenie swego największego dzieła.

Sytuacja liryczna i kreacja podmiotu nie sprawiają trudności w odczytaniu: poeta prosi Boga o natchnienie poetyckie, symbolizowane przez bicie serca na wzór „gniewu oceanów, wichury krwi”:

„Jeżelim, Stwórco, posiadł Słowo, dar twój świetny,
Spraw, by mi serce biło gniewem oceanów,
Bym, jak dawni poeci prosty i szlachetny,
Wichurą krwi uderzał w możnych i tyranów”.

Podmiot pragnie być jak dawni poeci – „prosty i szlachetny”. Spełnienie tego warunku da mu siłę i odwagę do obnażenia prawdziwej natury „możnych i tyranów”, ich materialnych motywacji i braku szacunku dla innych ludzi. Przywołanie przodków wskazuje na ogromny szacunek dla ich wkładu w polską i światową literaturę oraz niezachwiania ich pewności, iż prostota i szlachetność słowa poetyckiego są najważniejszymi cnotami poezji.

Nie trzeba mu daru pisania górnolotnych, romantycznych hymnów dla bogaczy, ponieważ prości ludzie – posiadacze czystych serc pod brudnymi koszulami - ich nie zrozumieją, a to do nich chciałby dotrzeć swoją twórczością, wspomóc ich. Podmiotem kieruje szczera motywacja: chciałby zniszczyć całe zło panujące na świecie i wynagrodzić wszystkim biednym, poniżanym i tłamszonym dotychczasowe krzywdy:

„Lecz słowom mego gniewu daj błysk ostrej stali,
Brawurę i fantazję, rym celny i cienki,
Aby ci, w których palnę, prosto w łeb dostali
Kulą z sześciostrzałowej, błyszczącej piosenki!”.

Gotowość do pisania utworów atakujących bogaczy nie oznacza jednak, iż Tuwim podchodził bezkrytycznie do położenia ubogich i nierówności społecznych. Padające w drugiej zwrotce słowa: „A biegną za orkiestrą, co gra capstrzyk królom”, wskazują na mało pochlebne cechy biednych: ich ciekawość, małą inteligencję, przewrotność i brak zdecydowania, co udowodnili, gdy wybiegli z kolejki po chleb, słysząc dźwięki dworskiej orkiestry.

Niezwykle plastyczny, dowcipny i pełen ekspresywności liryk Juliana Tuwim dowodzi ogromnej wiedzy poety na temat sytuacji społecznej w państwie po odzyskaniu przez nie niepodległości i w pierwszych latach odbudowy. Poeta zdemaskował w nim zarówno pazerność rządu („możnych i tyranów”), jak i napiętnował pogoń za pustą rozrywką najuboższych, stawiając się jednak w finale za tymi drugimi. „Prośba o piosenkę” miała spowodować, iż za jego przykładem inni poeci stawią się za ubogimi i pokrzywdzonymi przez los i wpisała się w drugi – obok ironiczno-nonszalanckiego – nurtów uprawianej przez niego poezji (społecznikowski).