aaaJesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Kowal – interpretacja

Wiadomości wstępne

„O miejscu autora Snów o potędze, o jego znaczeniu w poezji polskiej zdecydował fakt, że przeciwstawił się tym skonwencjonalizowanym nastrojom i obrazom, (które i sam uprawiał). Sny o potędze zawierają ogromną liczbę takich właśnie nastrojowych liryków, ale jednocześnie przynoszą zasadniczą z nimi polemikę. Przynoszą program ich przezwyciężania, program walki z tym „pierworodnym”, przyrodzonym „grzechem” człowieka, jakim jest słabość. Wprowadzają na miejsce zrezygnowanego dekadenta nowego bohatera lirycznego, co wyraziło się w tym między innymi, że na początku swego pierwszego zbioru jako wiersz- program umieścił poeta Kowala, a nie Straszną noc czy Citta dolente” - Irena Maciejewska w rozdziale Poeta ładu moralnego – Leopold Staff, umieszczonym w opracowaniu „Poeci dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki 2” (pod red. Ireny Maciejewskiej, Warszawa 1982, s. 225).

W 1901 roku, okresie rozkwitu poezji i poetyki Młodej Polski, ukazały się „Sny o potędze” debiutancki tom wierszy młodego poety, Leopolda Staffa. Jednym z najważniejszych i najsłynniejszych wierszy, gwarantującym mu szacunek krytyków i oddanie czytelników, nazywających go młodopolską „Odą do młodości”, okazał się być utrzymany w aktywistycznym duchu filozofii czyny Fryderyka Nietzschego liryk „Kowal”.

Gdy bohaterami innych wierszy zbioru zostali siłacze, wodzowie, herosi, tak główną postacią przytoczonego wiersza stał się… kowal.

Interpretacja

Sytuacja liryczna wiersza jest klarowna. Podmiot liryczny, tytułowy kowal w zaciszu swojego zakładu zajmuje się codzienną pracą. Motyw ten Staff zaczerpnął z mitologii greckiej, którą był zafascynowany i po którą często sięgał w nawiązaniach, na przykład w wierszu „Początek bajki”, gdy pisał:
„Tak żyć, by kiedy Charon w swą łódź nas zaprosi
Patrzeć cicho, jak fala w oddal nas unosi”.

Aby w pełni zrozumieć przesłanie liryku, należy pokrótce przypomnieć mit boga Hefajstosa, przywódcy i opiekuna rzemieślników (kowali, złotników) i ognia. Mieszkający z dala od Olimpu, bo w głębokiej otchłani wulkanu Etna, zajmował się tam wykuwaniem zbroi i broni dla swojej boskiej rodziny. W codziennej pracy towarzyszyli mu cyklopi - jednoocy olbrzymi, dysponujący ogromną siłą, odwrotnie proporcjonalną do ich inteligencji. Nikt tak jak oni nie umiał zrobić broni dla Zeusa.

Powyższe nawiązania uzasadniają nazwanie Staffa „wędrowcem po szlakach wielu kultur i systemów filozoficznych”.

„Staff dbał o dobór spójnych elementów swojej własnej poetyckiej budowy. Wśród filozofów, których przywoływał, których myśli włączał w swoje dzieło, znajdujemy myślicieli różnych epok i różnych orientacji. Jeśli wymienić najważniejsze systemy odniesienia, a więc stoicyzm, filozofię Odrodzenia, nietzscheanizm, to stwierdzić wypadnie, że te różne filozofie łączy jedno: antropocentryzm – kult człowieka jako prawodawcy i twórcy własnego losu. Nawet sięgając do systemów niespoistych, niejednoznacznych – jak nietzscheanizm – odnajdywał poeta te właśnie elementy. Nawet w systemach z natury swojej teocentrycznych – jak chrystianizm – interesował go ich ziemski, ludzki wymiar (stąd szczególne wyeksponowanie świętofranciszkańskiej i ewangelicznej tradycji chrześcijaństwa). Przedstawiciel synkretyzmu początku wieku dwudziestego, Staff nie zestawiał obok siebie szczątków dawnych kultur – przeciwnie, dążył do konstrukcji, do zjednoczenia i przetworzenia różnych systemów myślowych wokół idei antropocentryzmu. Przykładem takiej tendencji jest trud Staffa nad stapianiem w jedną całość myśli antyku i chrześcijaństwa i szerzej, nad jednoczeniem kultury religijnej i kultury laickiej” (Irena Maciejewska, „Poeta ładu moralnego – Leopold Staff, [w:] „Poeci dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki 2”, pod red. Ireny Maciejewskiej, Warszawa 1982s. 244)

strona: 1 2