Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Pan Błyszczyński - interpretacja

Autor: Karolina Marl�ga

Poeta (ciągle mówimy o tym, który jest bohaterem wielu utworów) bierze czynny (choć nie zawsze świadomy) udział w przeistoczeniach istnień, tworząc nowe fakty słownej lub – dzięki słowom – pozasłownej natury. Te jego twórcze czynności odtwarzają prawdę bytową. Zadanie odtworzenia „oblicza” rzeczywistości (w tej poezji równie często: odbić i masek) stawia przed poetą wiele trudności, bo uwzględnić trzeba wszechobecność ruchu. Ocaleniem miało być zrytmizowanie wypowiedzi poetyckiej, przemieniające martwe słowa w żywy organizm przypominający te z „pozasłownego trwania” (Krzysztof Dybciak, „Bolesław Leśmian”, [w:] „Poeci dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki 1”, pod red. Ireny Maciejewskiej, Warszawa 1982, s. 479-480).

Ostatnią, prócz filozoficznej i poetyckiej interpretacji dzieła Leśmiana, jest tak dotycząca kwestii jednostka-Bóg i wszelkich pochodnych. Problem ten jest obecny także w innych wierszach poety, wystarczy wspomnieć „Szewczyka” czy „Dusiołka”, co wskazuje na poprawność zaliczenia Leśmiana do kanonu polskich twórców nurtu teologicznego.

„Pana Błyszczyńskiego” można odczytywać jako poetycką alegorię powstania świata. Tytułowy bohater niczym starotestamentowy Stwórca stwarza swój ogród (symbol świata) z nicości „błyszczydłami swych oczu�/ I utrwalił na podśnionej drzewom trawie”. Choć posiada nadludzką moc, nie uda mu się ustrzec swego ogrodu przed wyrośnięciem „paproci - pokrzyw – lebiod”, czyli roślin pospolitych i obrzydzających ogólny widok ogrodu czy przed „zbylejaczeniem” „widm migotliwych”. W tym kontekście można interpretować pojawienie się na świecie ludzi złych i nikczemnych, psujących Boską wizję o raju na ziemi.

Tą odważną interpretacją popiera także postawa Boga w wierszu. Przyglądając się ze zdziwieniem zmianom zachodzącym w stworzonym przez niego świecie, pyta o autora tych samowolnych przeobrażeń: „Kto te szumy narzucił moim dumnym przestworom? / Kto ten ogród roznicestwił tak liściasto?”. Gdy w odpowiedzi Błyszczyński – spotulniały, pełen pokory i szacunku bierze na siebie całą odpowiedzialność za stworzenie ogrodu – relacja Bóg-człowiek powraca na znane od wieków tory. Stwórca ponownie staje się jedynym kreatorem rzeczywistości, a człowiek – jego gorszym odbicie. Prośba bohatera o darowanie jego win zostaje poparta świadectwem Błyszczyńskiego o poświęceniu i ogromnej pracy, włożonej w stworzenie sadu:
„Boże, snów spełnionych już mi dziś nie ujmuj!
Jam te drzewa powcielał! To-mój zamysł i odruch...
Moje dziwy.... Moje rosy.... Dreszcz i znój mój!”.

Prośbę o akceptację i odrobinę swobody popierają – prócz słów – także gesty bohatera. Mimo iż obawia się gniewu Boga, zaprasza go do wspólnego spaceru po ogrodzie i deklaruje chęć spowiedzi: „Wyznam Tobie (...) całą gęstwę mojej wiary”). Zgoda Stwórcy na propozycję Błyszczyńskiego dowodzi nadania odrobiny wolności człowiekowi przez Boga.

strona: 1 2 3