Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Dwudziestolecie miedzywojenne

Charakterystyka twórczości Juliana Przybosia do 1939

Autor: Jakub Rudnicki

pre-rewolucyjny i pre-wojenny,naładowane spodziewanym wybuchem,

cykl podróżniczy,

poemat cykliczny Ścięcie jaworu,

zbiór próz poetyckich – Pióro z ognia.

Cykl podróżniczy to wiersze paryskie. Są wyrazem mierzenia się poety z tą europejską stolicą. Mierzenia się na wartości, na kultury, na wzruszenia, na „autentyczność”. Poeta nie dąży do przyswojenia sobie obcej kultury, ale jej przezwyciężenia. Głównym narządem, który wykorzystuje poeta jest wzrok. Obserwowane zabytki zaś często przywodzą na myśl rodzinne strony. W utworach powraca motyw pracy poetyckiej zrównanej z pracą fizyczną. W tomie z 1938 roku pojawiają się echa spotkań z Zachodem i akcenty społeczne. W jego poezji wzrasta rola obrazu poetyckiego, a wiersz przedstawia pewną jednolitą wizję.

Fundamentalną zasadę poezji Przybosia była zasada rygoru. O swojej twórczości pisał: „Dążyłem i dążę do najsurowszej dyscypliny twórczej, do selekcji treści wewnętrznej i do największej celowości wyrazu; do zawartości takiej, aby nie tylko żadne słowo nie było zbędne, ale żeby jego najdalszy odblask znaczeniowy działał w ścisłej zgodzie z odcieniami znaczeń słów wszystkich, wszystkich zdań, wszystkich wzruszeń w poemacie”.

Jedną z cech twórczości Przybosia jest brak zainteresowania historią, przeszłością, co może mieć związek z jego pochodzeniem z ahistorycznej i anonimowej warstwy chłopskiej. Wszystkie jego utwory są zapisem konkretnej, teraźniejszej chwili lub doznania. Przyboś wykazywał zawsze postawę twórczą i aktywną, reprezentował humanizm krytyczny, zaprawiony odrobiną programowo zwalczanego egzystencjalizmu. Znienawidził wiarę katolicką za nadmiar grozy, strachu i udręki, jakim darzyła go w dzieciństwie, ponieważ wierzył zbyt serio i zbyt głęboko jak na swój chłopięcy wiek. W stosunku do kwestii pośmiertnej sławy Przyboś uważał, iż współczesny artysta musi zrezygnować z dążenia do doskonałości i zadowolić się bezustannym rozwojem własnej sztuki. Pisarza tworzy bezustanna praca nad rozwijaniem swojej osobowości i umiejętności pisarskich. W zastosowaniu do zbiorowości poezja oznaczała trwałą akceptację życia, konieczność wyrażania podstawowej prawdy ludzkiej doli oraz jej radosnego, mimo wszystkich przeciwności, sensu.

Na konstrukcję wierszy Przybosia składa się sytuacja czynnego widza w ściśle podanych okolicznościach czasu (pora dnia, pora roku) i przestrzeni. Widz – przeżywający podmiot utworu – zajmuje wyraźne miejsce wśród otaczającego go środowiska. Jest zlokalizowany fizycznie (wiadoma jest pozycja organizmu w stosunku do reszty otoczenia) i psychicznie (składniki świata są zrelatywizowane wobec podmiotu). W określonej przestrzeni i czasie występuje bohater liryczny. Nie jest jednak biernym obserwatorem – cały świat jawi się jako zamknięty obszar zjawisk zauważonych i przeżytych, zaś każdy składnik tego świata musi zostać przetworzony na składnik pola fenomenologicznego, pola wewnętrznych doznań. Pole fenomenologiczne to całość wszechświata (wraz z samym podmiotem), tak jak jest ona dana w przeżyciu jednostce, w określonym momencie działań. Podstawowe składniki pola to „ja” i „środowisko”. W poezji Przybosia naczelną formą kontaktu z przyrodą jest postrzeganie wzrokowe. Świat Przybosia to świat w stałym procesie stawania się i sytuowania na nowo. W jego poetyce potwierdzają się zasady „nieokreślonych treści i jednoznacznych faktów”. Przyboś nazywał siebie poetą przestrzeni.

strona: 1 2 3