Jesteś w: Ostatni dzwonek -> Współczesność

Przesłanie Pana Cogito - analiza

Zamykający najważniejszy i najsłynniejszy zbiór poetycki Zbigniewa Herberta z 1974 roku tekst „Przesłanie Pana Cogito” ze względu na apel, z jakim zwraca się tytułowy bohater można potraktować jako manifest światopoglądowy samego autora.
„Wiersz ten zawiera z jednej strony oświadczenie, że Pan Cogito jest tożsamy z poetą, że jego sądy, życzenia, rozkazy wypływają z akceptowanej w pełni przez autora postawy etycznej. Z drugiej - że językiem tak patetycznym nie może mówić sam poeta, że ów patos złożyć trzeba na karb stworzonej przez niego postaci – bohatera. Bohaterom, fikcyjnym osobom – choćby były z autorem powiązane wieloma nićmi – wolno mówić wzniośle. Liryka bezpośrednia Herberta, jeśli jej podmiot jest bliski codziennemu sposobowi wypowiadania się autora i jego fizyczności – musi być jednak daleko mniej patetyczna, o wiele bardziej wstrzemięźliwa (…)Postaci Pana Cogito nie można malarsko sportretować. Pan Myślę jest fizyczny, bardzo fizyczny; mówi o swej fizyczności wiele, określa jej szczegóły, ale tej fizyczności nie da się przedstawić. Na pewno nie mogłaby to być fizyczność Zbigniewa Herberta. Pozostaje bowiem – powtórzmy – Pan Cogito osobą, a rzeczownik ten jest pokrewny przymiotnikowi osobny” (J. Łukasiewicz, „Herbert”, Wrocław 2001, s. 149).

Analizując konstrukcję podmiotu, łączącego w sobie dwie konwencje poetyckie - lirykę zwrotu do adresata (apelu) oraz lirykę maski, utwór trzeba zaliczyć do intrygujących pod względem formalnym. Ukrycie podmiotu lirycznego, który w wierszach Herberta najczęściej wypowiadał się wprost, aby jeszcze bardziej uautentycznić swój przekaz i zminimalizować dzielący go z odbiorcą dystans powoduje, iż Pan Cogito wchodzi w „Przesłaniu” w rolę nauczyciela, mędrca, wzór i mistrza, dającego zbiór norm i zasad, którym należy się bezwzględnie podporządkować i kierować w życiu.

Sięgniecie po drugą osobę gramatyczną i tryb rozkazujący co prawda zbudowało barierę między podmiotem a czytelnikiem, ale jednocześnie umożliwiło temu pierwszemu zbudowanie sobie szacunku i dodało powagi jego słowom, a temu drugiemu – pozwoliło na bardziej szczegółowe zanalizowanie pewnego rodzaju katalogu moralnych imperatywów, stworzonych specjalnie dla niego (formy trybu rozkazującego czasowników zostały skierowane do „ty” - zindywidualizowanego odbiorcy, do każdego z osobna).


Tekst, mimo swej małej objętości, mieści wiele treści, co jest charakterystyczne dla całej twórczości Herberta.
„Język Herberta, jeśli jest więc z natury oszczędny, to nie liryczny, ale częściej etyczny. Nie publicystyczny, ale filozoficzny. Nie egzotyczny, a uniwersalny. Zwrócony ku sensom ogólnym już na etapie kreacji, w metaforze, w puencie. Wiersz Herberta jest też z reguły krótki przy sporej zawartości treściowej, skondensowany. Układ graficzny podkreśla układ treściowy” (A. Kaliszewski, „Gry Pana Cogito”, Kraków 1982, s. 31).
W krótkich, najczęściej dwu- lub trójwersowych zwrotkach liczących w sumie trzydzieści sześć wersów odnajdziemy aż dwadzieścia dwa nakazy. Aby wzmocnić przekaz, niektóre z rozkaźników, często poprzedzone przez „niech” („Gniew twój bezsilny niech będzie jak morze”), zostały kilkakrotnie powtórzone, na przykład „idź” – pięć razy, „powtarzaj” - cztery, „bądź” – trzy razy, „strzeż się” – dwa razy oraz jeden raz apel „nie przebaczaj, kochaj, czuwaj, trzeba dać świadectwo”. W tekście widać także użycie funkcji impresywnej.
Aby bliżej zapoznać się z użytymi przez Herberta konstrukcjami, należy prześledzić rady, nakazy i pouczenia, mogące służyć jako maksymy dla współczesnego człowieka do realizacji w codziennym życiu:
  • „Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu” – kieruj się przed siebie;


  • strona:    1    2    3  

Zobacz inne artykuły:

Baczyński Krzysztof Kamil
Z głową na karabinie - interpretacja
Z głową na karabinie - geneza
Historia - analiza i interpretacja
Historia - geneza
Pokolenie (Do palców przymarzły struny...) - analiza i interpretacja
Pokolenie (Wiatr drzewa spienia...) - analiza i interpretacja
Samotność - interpretacja i analiza
Samotność - geneza
Romantyczność - analiza i interpretacja
Romantyczność - geneza
Elegia... (o chłopcu polskim) - analiza
Elegia... (o chłopcu polskim) - interpretacja
Elegia... (o chłopcu polskim) - geneza
Z głową na karabinie - analiza

Barańczak Stanisław

Białoszewski Miron
Miron Białoszewski jako poeta-lingwista
Miron Białoszewski jako piewca rupieci
Karuzela z madonnami - interpretacja i analiza
Szare eminencje zachwytu - interpretacja i analiza
Podłogo, błogosław! - interpretacja i analiza
Mironczarnia – interpretacja i analiza
Rozprawa o stolikowych baranach - interpretacja i analiza
Leżenia - interpretacja i analiza
Namuzowywanie - interpretacja i analiza

Broniewski Władysław
Zestawienie „Ballad i romansów” z „Romantycznością” Adama Mickiewicza
Ballady i romanse - analiza
Ballady i romanse - interpretacja
Soldat inconnu - analiza
Soldat inconnu - interpretacja
Bagnet na broń - analiza i interpretacja

Bursa Andrzej
Nauka chodzenia - interpretacja i analiza

Grochowiak Stanisław
Czyści - analiza i interpretacja
Płonąca żyrafa - analiza i interpretacja
Ikar - analiza i interpretacja
Lekcja anatomii - analiza i interpretacja

Herbert Zbigniew
Potęga smaku - geneza
Potęga smaku - analiza
Potęga smaku - interpretacja
Raport z oblężonego miasta - analiza i interpretacja
Raport z oblężonego miasta - geneza
Tren Fortynbrasa - interpretacja i analiza
Powrót prokonsula - analiza
Powrót prokonsula - interpretacja
Powrót prokonsula - geneza
U wrót doliny - analiza
U wrót doliny - interpretacja
U wrót doliny - treść
U wrót doliny - geneza
Apollo i Marsjasz - analiza
Apollo i Marsjasz - interpretacja
Apollo i Marsjasz - geneza
Przesłanie Pana Cogito - analiza
Przesłanie Pana Cogito - interpretacja
Przesłanie Pana Cogito - geneza

Konarski Feliks
Czerwone maki... - interpretacja i analiza
Czerwone maki... - geneza

Lechoń Jan
Herostrates - interpretacja
Herostrates - analiza
Herostrates - geneza
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - analiza
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - interpretacja
Pieśń o Stefanie Starzyńskim - geneza

Miłosz Czesław
W Warszawie - geneza
Campo di Fiori - analiza
Campo di Fiori - interpretacja
Campo di Fiori - geneza
Ars poetica? - analiza
Ars poetica? - interpretacja
Ogrodnik - analiza
Ogrodnik - interpretacja
Ogrodnik - geneza
Walc - analiza
Walc - interpretacja
Walc - geneza
Obłoki - interpretacja i analiza
Obłoki - geneza
Który skrzywdziłeś - analiza
Który skrzywdziłeś - interpretacja
Który skrzywdziłeś - geneza
Piosenka o końcu świata - analiza
Piosenka o końcu świata - interpretacja
Piosenka o końcu świata - geneza
W Warszawie - interpretacja i analiza

Przyboś Julian
Notre Dame - analiza
Notre Dame - interpretacja
Notre Dame - geneza
Z Tatr - analiza
Z Tatr - interpretacja
Z Tatr - geneza
Póki my żyjemy - analiza
Póki my żyjemy - interpretacja
Póki my żyjemy - geneza
Widzenie katedry w Chartres - analiza
Widzenie katedry w Chartres - interpretacja
Widzenie katedry w Chartres - geneza

Różewicz Tadeusz
Matka powieszonych - geneza
Strach - interpretacja i analiza
Powrót - interpretacja i analiza
Powrót - geneza
Termopile polskie - interpretacja i analiza
Termopile polskie - geneza
Bez – interpretacja i analiza
List do ludożerców - interpretacja i analiza
Ocalony - analiza
Ocalony - interpretacja
Warkoczyk - analiza
Warkoczyk - interpretacja
Lament - analiza
Lament - interpretacja
Lament - geneza
Drewno - analiza
Drewno - interpretacja
Matka powieszonych - interpretacja i analiza

Stachura Edward
Wędrówką życie jest człowieka - analiza i interpretacja
Życie to nie teatr - analiza i interpretacja

Szymborska Wisława
Koniec i początek - analiza
Koniec i początek - interpretacja
Koniec i początek - geneza
Kot w pustym mieszkaniu - analiza
Kot w pustym mieszkaniu - interpretacja
Kot w pustym mieszkaniu - geneza
Minuta ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej - interpretacja i analiza
Minuta ciszy po Ludwice Wawrzyńskiej - geneza
Utopia - interpretacja i analiza
Utopia - geneza
Niektórzy lubią poezję - analiza
Niektórzy lubią poezję - interpretacja
Sto pociech - analiza
Sto pociech - interpretacja
Sto pociech - geneza
Cebula - analiza
Cebula - interpretacja
Nic dwa razy - analiza
Nic dwa razy - interpretacja
Nic dwa razy - geneza
Jeszcze - analiza
Jeszcze - interpretacja
Jeszcze - motyw Holocaustu
Głos w sprawie pornografii - analiza
Głos w sprawie pornografii - intepretacja
Głos w sprawie pornografii - geneza
Dwie małpy Bruegla - interpretacja i analiza
Dwie małpy Bruegla - geneza
Atlantyda - interpretacja i analiza
Atlantyda - geneza

Twardowski Jan
za szybko - analiza
za szybko - interpretacja
Śpieszmy się - interpretacja
Śpieszmy się - geneza
samotność - analiza
samotność - interpretacja
O spacerze po cmentarzu wojskowym - interpretacja i analiza
Przezroczystość - interpretacja i analiza
szukam - analiza
szukam - interpretacja

Wojaczek Rafał
Ojczyzna - analiza
Ojczyzna - interpretacja
Ojczyzna - geneza
Martwy język - interpretacja i analiza
Martwy język - geneza

Inne



Partner serwisu:

kontakt | polityka cookies